Harderwijk Op Z’n Best Tijdens De Visserijdagen Harderwijk 2011

 

Welkom In De Historie Van Harderwijk

Geschiedenis en toekomst zijn nauw met elkaar verbonden. Cultuurhistorische elementen zijn daarom onvervangbaar en met de organisatie van de Visserijdagen willen we ons verleden herkenbaar in stand houden. Op vrijdag 26 augustus met de organisatie van een bedrijven zeilwedstrijd met authentieke Zuiderzeebotters en op zaterdag 27 augustus de traditionele Visserijdag met nieuw dit jaar een Visserijdagbraderie aan de Boulevard.

 

Dit jaar is Kampen onze gastgemeente en tijdens de Visserijdag op zaterdag presenteert onze gastgemeente zich met het Campement Campen aan de Vissershaven. Harderwijk en Kampen hebben van vroeger uit een historische band op het gebied van de Hanze. Tijdens het bijzondere Admiraalzeilen op zaterdagmiddag zal speciaal voor die gelegenheid de Kamper Kogge als Admiraalschip aanwezig zijn. Vele prominente gasten zullen dan getuige zijn vanaf dit unieke schip van een imposante vlootschouw met als Admiraal de burgemeester van Kampen de heer mr.drs. Bort Koelewijn. Uiteraard zal onze Harderwijkse burgemeester John Berends er persoonlijk voor zorgdragen dat onze gastadmiraal goed op z’n rol wordt voorbereid.

 

U bent van harte welkom

De havenkades zijn het decor van vele activiteiten, zoals historische visserijambachten, ‘de’ wedstrijd visroken voor het jaarlijks kampioenschap van Harderwijk en tal van shantykoren die met elkaar gaan zingen voor de Bronzen Botter. Kortom vele bijzondere activiteiten tijdens de Visserijdagen in Harderwijk.

 

Voorzitter Stichting Visserijdag Harderwijk

Rob Spierenburg

 

 

 

Waar parkeer ik mijn auto?

www.ParkerenHarderwijk.nl

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Dit is een boek over de tijd van vroeger, waarbij de Zuiderzeevisserij met de daaraan verbonden nevenactiviteiten van groot belang waren voor de ontwikkeling van onze stad. Op z’n Harderwieks… geeft niet alleen een beeld van een tijd die ver achter ons ligt, maar ook een beeld van de huidige Visserijdagen, die aanvankelijk zijn georganiseerd als een ingetogen dag voor oud-vissers en uitgegroeid zijn tot een belangrijk cultuurhistorisch evenement. De tijd heeft veel veranderd, maar het gevoel van heimwee naar die voormalige visserij cultuur van de Zuiderzee lijkt steeds sterker te worden.

 

Van het historische visserijbesef in Harderwijk is helaas weinig bewaard gebleven. De vissermannen van weleer waren daar niet zo in geïnteresseerd. Ze waren immers volop aan het vissen, maar toen de Afsluitdijk op 28 mei 1932, om precies te zijn om 13.02 uur een feit werd veranderde er veel.

De Zuiderzee was niet meer, het IJsselmeer een feit. Voor veel Zuiderzeevissers betekende dat echter het einde van hun broodwinning.

 

De oprichting van een Zuiderzeepartij heeft dat niet kunnen voorkomen. Een mijmering naar die periode laat zich “Op z’n Harderwieks” als volgt omschrijven:

 

  De ouwe Harderwieker visschers

   houwen neet van poletiek.

  Mèr ze proaten biekans altied

  van de zee en de afsluutdiek.

  Ze houwen heimwee noar de golven  

  zetten dat neet van zich af.

  De Zuuierzee, dat is hun leven

   van hun wieg tot aan het graf.

 

Wij hopen met deze jubileumuitgave een bijdrage te leveren aan een eerbetoon aan onze vissers. IJzeren mannen op houten schepen die niet zo veel eisten van het leven en uitsluitend belang hechten aan de zee, het gezin, de schuit en de kerk.

Veel lees- en kijkplezier.

Voorzitter Stichting Visserijdag Harderwijk,

Rob Spierenburg

 

Botters
Ooit lagen in de haven van Harderwijk meer dan 170 botters. Nu nog maar een enkeling waaronder de HK172 die de gemeente trots gebruikt om gasten te ontvangen en rond te leiden in de oude universiteits- en garnizoensstad. Het verdwijnen van de Vissersvloot is het gevolg van de afsluiting van de Zuiderzee. Het water werd zoet en de haring en ansjovis verdwenen. Wat over bleef was de paling die nog altijd door Harderwijkers wordt gevangen en gerookt.

Harderwijk is nog wel over water te bereiken. In tegenstelling tot stadjes als Blokzijl en Vollenhove waar de Noord Oostpolder zo dicht tegen het land werd gelegd dat er geen water overbleef, heeft men bij de aanleg van de Flevopolders ruime randmeren open gehouden. Natuur- en recreatiegebieden waardoor bovendien het eeuwenoude beeld op steden als Elburg en Harderwijk vanaf het water, in stand werd gehouden. Bij het naderen van de stad wordt de aandacht onmiddellijk getrokken door het Dolfinarium, toeristisch gezien één van de succesnummers van Harderwijk. Gesticht door één van de nazaten van Eibert den Herder, een markante Harderwijker die veel voor Harderwijk heeft betekend.

Eibert Den Herder
Eibert den Herder werd geboren op 27 juli 1876 als oudste kind in een schippersgezin. Hij verloor zijn moeder op jonge leeftijd en moest als jongen van negen al helpen op het vrachtscheepje "Vertrouwen", dat hout en veevoer naar Amsterdam bracht. Het ondernemen zit de familie Den Herder in het bloed. De vader stapte in 1890 over op de visserij toen er enorme hoeveelheden ansjovis in de Zuiderzee bleken te zitten. Eibert bleef varen tot zijn militaire dienstplicht. Toen begon hij een garnalenpellerij waardoor veel thuiswerkers konden bijverdienen. Hij kocht de zogenaamde "nest", dat is de bijvangst van de vissers op en verwerkte dat tot vismeel voornamelijk bestemd voor kippen en eenden. Spoedig zette hij hiervoor met succes een fabriek op.

Vaargeul
Als gezeten fabrikant werd Eibert den Herder gekozen in de gemeenteraad. Eén van de eerste zaken waarvoor hij zich hard maakte was de aanleg van een vaargeul. Eeuwen lang hadden de schepen voor de kust van Harderwijk afgemeerd. Pas in 1900 kwam er een haven. Maar de bereikbaarheid was onvoldoende. Schepen konden slechts half geladen binnenlopen en passagiersschepen bereikten slechts met veel moeite de kade. Bij deze plannen vond hij echter burgemeester Kempers dwars op zijn pad. Het werd een fors gevecht. Den Herder schreef ingezonden brieven, hield even langdurige als gloedvolle betogen, lobbyde links en rechts en wist tenslotte voor elkaar te krijgen dat de vaargeul er kwam. Prompt zette hij De Holland-Veluwe lijn op met passagiersschepen die een stroom bezoekers rechtstreeks van Amsterdam naar Harderwijk moesten brengen. Eibert ging nog verder, er moest een zwaaikom komen zodat de schepen een draai konden maken. Vlak voor de stad op de plaats waar nu het Dolfinarium is, liet hij grond opspuiten om er een strandje te maken voor de badgasten.

Het ging goed. Weldra kwamen de vakantiegangers in drommen. Eén ding werd Den Herder niet in dank afgenomen en dat was het feit dat de passagiersboten ook op zondag diensten onderhielden. Met als gevolg dat allerlei lichtzinnige Amsterdammers zondags door de voorheen zo stille straten van Harderwijk flaneerden en dat was veel rechtzinnige Harderwijkers een doorn in het oog. Tot op de dag van vandaag spreekt men er schande van.

Zuiderzee
Het bekendst is Den Herder geworden door zijn strijd tegen de droogmaking van de Zuiderzee.

Op allerlei manier zag hij zijn ondernemingen en het belang van zijn stadgenoten gedwarsboomd door de plannen die realiteit leken te worden na de uitspraak van Koningin Wilhelmina in de troonrede van 1913: "Ik acht nu de tijd gekomen om de afsluiting en droogmaking van de Zuiderzee te ondernemen". Eibert den Herder was furieus. Hij vocht als een leeuw. Hield vlammende betogen, schreef brochures waar de honden geen brood van lusten. Soms ging hij in zijn strijd voor het behoud op creatieve manier te werk. Zo liet hij een film maken over de visserij rond de Zuiderzee waarvoor overal op locatie werd gefilmd. Het resultaat is een document van onschatbare waarde over de visserijcultuur. Hij ontdekte dat hij niet onaardig kon schilderen en ging als een bezetene aan het werk in zijn inderhaast in elkaar gezette atelier. Er ontstonden tientallen schilderijen in een soort naïeve stijl met allerlei typen schepen en manieren van vissen die volgens kenners met grote kennis van zaken zijn weergegeven.

De Dijk
Ondanks alle protesten kwam de Afsluitdijk er toch. Zoals was te voorzien raakten veel vissers hun bestaan kwijt. Eibert den Herder had voor één van de weinige keren in zijn leven de strijd verloren. Veel is sindsdien veranderd. De behoefte aan veiligheid is gebleven, zelfs nog groter geworden door het gestaag stijgen van de waterstanden. De behoefte aan boerenland is er niet meer. In plaats daarvan is de vroegere Zuiderzee een gebied geworden om te wonen en te recreëren.

Eibert den Herder heeft op een aantal punten gelijk gekregen, maar zou zich wellicht best hebben kunnen vinden in de manier waarop de plannen uiteindelijk vorm hebben gekregen met grote natuurgebieden en veel water, zodat toeristen nog meer dan in zijn tijd Harderwijk weten te vinden.

 

Toerisme

Na het mislukken van zijn politieke carrière zette Den Herder zich in voor de bloei van de stad Harderwijk. Met diverse plannen is hij de grondlegger van het Harderwijker toerisme geworden. De schepen van de rederij voeren langs de Zuiderzeewerken, waar hij zich zo tegen had verzet. Ook werd een permanente lijn met Amsterdam nieuw leven ingeblazen. Zijn zoons Frits en Coen hebben zijn taak hier overgenomen. Frits verzamelde zeezoogdieren, welke hij naast de steiger van het veer Harderwijk-Amsterdam aan de dagjesmensen tentoonstelde. Hier ontstond in 1965 het Dolfinarium Harderwijk.

 

Burger Weeshuis

In Harderwijk werd goed gezorgd voor de wezen. Tegenwoordig is het bestuur van het Burger Weeshuis niet meer zozeer bezig met het welzijn van wezen, daarvoor zijn andere instanties en bovendien worden wezen zoveel mogelijk in pleeggezinnen geplaatst. Maar het bestuur houdt zich nog wel met het welzijn van Harderwijk bezig. Van de revenuen van het kapitaal van het Weeshuis worden allerlei culturele activiteiten ondersteund. In 2004 bestond het Weeshuis van Harderwijk 450 jaar. Het bestuur heeft dat herdacht met een standbeeld voor Eibert den Herder, de man die zo begaan was met zijn woonplaats Harderwijk.